Tục ăn trầu cau Việt Nam
Với người Việt Nam, ăn trầu không đơn thuần chỉ là một thói quen, mà còn là yếu tố cấu thành nên những giá trị văn hóa truyền thống.
Ăn chầu là một tập tục truyền thống có từ lâu đời và phổ biến ở nhiều quốc gia Châu Á và Châu Đại Dương, trong một khu vực địa lý rộng lớn từ Nam Á về phía Đông sang Thái Bình Dương từ Đông Nam Á lên phía Bắc tới Đài Loan, Nam Trung Quốc.
Tại Việt Nam tương truyền tục ăn trầu có từ thời Hùng Vương và gắn liền với câu chuyện cổ tích nổi tiếng: Chuyện trầu cau. Với người Việt Nam, ăn trầu không đơn thuần chỉ là một thói quen, mà còn là yếu tố cấu thành nên những giá trị văn hóa truyền thống. Trầu cau vừa là biểu hiện của phong cách Việt, vừa thể hiện tình cảm dân tộc độc đáo. Miếng trầu là đầu câu chuyện, là sự bắt đầu, sự khơi mở tình cảm khiến người với người gần gũi, cởi mở với nhau hơn.
Trầu cau là lễ vật khởi đầu trong các nghi lễ truyền thống quan trọng như cưới hỏi, tế tự, tang ma, táng tục...Trầu cau là biểu tượng của tình yêu và hôn nhân, gia đình hạnh phúc. Trầu cau lắng đọng sâu tâm hồn Việt trong văn học, ca dao, dân ca. Trầu và Cau là hai trong 54 loài thảo mộc được tôn vinh chạm khắc lên cửu đỉnh nhà Nguyễn để lưu danh muôn đời.
Với người Việt Nam, miếng trầu không chỉ là để nhai chơi mà đã được nâng lên thành nghệ thuật ẩm thực. Bởi vậy. Cách têm trầu cũng thể hiện sự cầu kỳ, tinh tế. Tùy từng hoàn cảnh mà chầu được têm theo mỗi cách khác nhau với ý nghĩa biểu trưng khác nhau: trầu cánh phượng, cánh kiến, cánh quế, mũi mác. Miếng trầu đã têm còn thể hiện nét tài hoa khéo léo và tính nết của người têm nó. Đặc biệt, trầu têm cánh phượng của cô tấm trong Chuyện Tấm Cám đã bước từ huyền thoại ra đời sống thực tại, là biểu tượng cho sự duyên dáng, quyến rũ và khéo léo của người phụ nữ Việt Nam.
Ở Việt Nam cách ăn trầu phổ biến là dùng một lá trầu, quết một ít vôi đã tôi vào đầu lá trầu kèm theo một miếng cau cho vào miệng nhai nát. Ngoài ra có thể thêm vỏ chay, vỏ quạch vỏ quế và thuốc lào. Khi nhai vị của hỗn hợp trầu - cau - vôi sẽ làm cho người nhai trầu có cảm giác cay cay và hơi say. Trong lúc nhai trầu để tẩy cổ trầu và xác trấu bám vào răng, người ta có thể dùng một nhúm nhỏ thuốc lào ( gọi là thuốc xỉa ) để chà răng. Động tác này gọi là xỉa thuốc. Nhúm thuốc xỉa này được ngậm bằng môi trên một phía của miệng để xỉa thường xuyên trong lúc nhai trầu, đến khi nào nhả bỏ bã trầu thì sẽ bỏ luôn nhúm thuốc xỉa này. Đối diện trước những thay đổi nhanh chóng của đời sống hiện đại, tục ăn trầu ở Việt Nam hiện đang dần bị mai một. Thói quen ăn trầu hầu như chỉ còn tồn tại ở thế hệ lớn tuổi, tập trung chủ yếu ở khu vực nông thôn. Tuy nhiên, trầu cau vẫn giữ vai trò là lễ vật không thể thiếu trong các dịp lễ hội và trong các nghi lễ truyền thống. Đồng thời, những nét đẹp của văn hóa Trầu Cau Việt Nam vẫn mãi lắng đọng sâu đậm trong văn học dân gian, ca dao, dân ca... và ghi dấu trong thơ nhạc, phim ảnh hiện đại...Những giá trị truyền thống tốt đẹp này cần được bảo tồn để bồi dưỡng phong cách, tâm hồn, tình cảm người Việt Nam biết sống theo triết lý tình nghĩa Trầu Cau.
Nguyễn Quốc Hữu
